ΘΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΕΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ (;)

Της Δέσποινας Καλογήρου, προπτυχιακής φοιτήτριας Νομικής  ΑΠΘ

"Όποιος δεν θυμάται το παρελθόν του είναι καταδικασμένος να το ξαναζήσει", γράφει ο Λατινοαμερικανός φιλόσοφος  George Santayana και φαντάζει πιο επίκαιρος από ποτέ καθώς δεν χρειάζεται να ανατρέξει κανείς στο –σχετικά κοντινό-παρελθόν της κοινής πορείας μας στο διάβα του χρόνου, που σημαδεύτηκε από δύο εξαιρετικά αιματηρούς και  επιζήμιους-σε κάθε τομέα-παγκόσμιους πολέμους, αρκεί να στρέψει τη ματιά του στη γειτονική Συρία, εκεί που ο νόμος σιωπά και τα ανθρώπινα δικαιώματα φέρουν το τίτλο "προνόμιο πολυτελείας".

Αναντίρρητα, η τεράστια ανθρωπιστική κρίση της Συρίας  αντικατοπτρίζει τη "δίψα" των ανθρώπων για πόλεμο  και –κατ’επέκταση- αυτοκαταστροφή. Δεν πρόκειται, όμως, για φαινόμενο των καιρών μας. Η Συρία-χαρακτηριστικότατο παράδειγμα της τελευταίας παραδοχής-  δοκιμάζεται εδώ και αρκετές δεκαετίες από απολυταρχικά ,συγκεντρωτικά και μιλιταριστικά καθεστώτα τα οποία εναλλάσσονται στο πολιτικό προσκήνιο , "παραμορφώνοντας" την ταυτότητα και το περιεχόμενο του συριακού κοινωνικο-ηθικού υποβάθρου.

Καταρχάς, απαραίτητη κρίνεται η ιστορική αναδρομή προκειμένου να γίνουν κατανοητά τα αίτια γέννησης του συριακού πολέμου.

Χρονική αφετηρία –συνεπώς- δεν θα οριστεί ο Μάρτιος του 2011 (έτος έναρξης σύρραξης επαναστατών-κυβέρνησης) αλλά το 1946. Πρόκειται για το έτος κατά το οποίο η Συρία κηρύσσεται ανεξάρτητη δημοκρατία. Η φαινομενικά πολιτική σταθερότητα διαταράσσεται μόλις τρία χρόνια αργότερα καθώς το πραξικόπημα που διεξάγεται το Μάρτιο του 1949 (ακολούθησαν δύο ακόμη μέσα στο ίδιο έτος ) σημαίνει το  τέλος του δημοκρατικού χαρακτήρα της Συρίας ( Douglas Little, Καθηγητής Πανεπιστημίου Clark).

H χρονική πυξίδα σταματά λίγα χρόνια αργότερα, στο 1954, όταν και σημειώνεται μία έντονη διαδήλωση των πολιτών κατά του μιλιταριστικού καθεστώτος με αποτέλεσμα την μεταβίβαση της δύναμης στους πρώτους. Από το 1958 έως και το 1961 η προσωρινή δημιουργία ένωσης με την Αίγυπτο οδήγησε στην αντικατάσταση του κοινοβουλευτικού συστήματος από ένα προσωποπαγές προεδρικό καθεστώς.

Η αστάθεια λοιπόν αποτελεί παραδόξως, κατά τα χρόνια προ-κυβέρνησης Assad, την μοναδική σταθερότητα της συριακής πολιτικής σκηνής.

Το 1963 αποτελεί –όπως υποδεικνύει η κριτική ικανότητά μου- την ημερομηνία ‘’ορόσημο’’ για τις κυβερνήσεις των Hafezal-Assad κι έπειτα του γιου του, Basharal-Assadκαι θα εξηγήσω αμέσως το γιατί.

Τον Φεβρουάριο του 1963μετά το επιτυχές μιλιταριστικό  πραξικόπημα (coupd'  état) της ιρακινής  περιφερειακής ομάδας του Αραβικού Σοσιαλιστικού Κόμματος (IraqiRegionalBranch , ArabSocialistBa'athParty)  ακολουθεί η "Επανάσταση της 8ης Μαρτίου", όπως την έχει χαρακτηρίσει η Συριακή κυβέρνηση, καθώς ανέδειξε ως  κυρίαρχη  την συριακή περιφερειακή ομάδα (SyrianRegionalBranch) του Αραβικού σοσιαλιστικού Κόμματος επαναφέροντας τις εξουσίες στο στρατό. Συμπερασματικά, με βάση τα έως τώρα γραφθέντα, αποδεικνύεται ότι ο στρατός αποτελούσε ανέκαθεν την κύρια δύναμη που καθορίζει το ''ποιος'' αναλαμβάνει την εξουσία και το ''πότε''. Το συριακό πραξικόπημα  αναδεικνύει μία ηγετική μορφή, τον Hafezal-Assad,o οποίος και υπήρξε μία από τις 3 προσωπικότητες (οι άλλοι δύο ήταν οι: Muhammad Umran και Salah Jadid) που οδήγησαν το στρατό στη νίκη του πραξικοπήματος. O Assad λοιπόν είχε αρκετούς συμμάχους και υποστηρικτές από τους κόλπους του στρατού κάτι το οποίο του έδινε τεράστια δύναμη και προβάδισμα.

Το 1967 μετά τον λεγόμενο ''Τρίτο Αραβικό-Ισραηλινό Πόλεμο'' Jadid και Assad, οι άλλοτε σύμμαχοι, συγκρούονται, μόνο που ο Assad, όντας ιδιαίτερα αγαπητός στα σώματα του στρατού, έχει το προφανές πλεονέκτημα. Βέβαια, μέχρι το 1970 η δύναμη είναι χωρισμένη σε δύο πεδία,αυτό του Assadκαι των υποστηρικτών του και του Jadid και των υποστηρικτών του. Το Νοέμβριο του ίδιου έτους ο Assad φυλακίζει τον Jadid και  εργάζεται για την επίτευξη των εξής στόχων: α) δημιουργία πολιτεύματος , β) εκ νέου άνοιγμα της Βουλής και γ) υιοθέτηση ενός μόνιμου συντάγματος για τη χώρα.

Τον Μάρτιο του 1971, ο Hafezal-Assad αναλαμβάνει αυθαίρετα την προεδρία. Στις 31 Ιανουαρίου του 1973 περνά νέο σύνταγμα το οποίο προκαλεί την εθνική αντίδραση αφού για πρώτη φορά σύνταγμα δεν έθετε ως προϋπόθεση να είναι Μουσουλμάνος ο Πρόεδρος της χώρας. Το καθεστώς Assad επιβιώνει από σειρά ένοπλων επαναστάσεων ,υποκινούμενων από Σουνίτες Ισλαμιστές, κυρίως μέλη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας (1976-1982).

Στη διάρκεια της τριακονταετούς προεδρίας του ο Assad έφερε αλλαγές στη Συρία οι οποίες συνοδεύονταν από ένα τεράστιο κόστος, αυτό της καταπίεσης και εκμετάλλευσης των πολιτώn (Guardian).

Ο Assad, βλέποντας να φτάνει το πλήρωμα του χρόνου, στρέφεται –σε πρώτη βάση- στον αδερφό του Rifaatal-Assad για τη διαδοχή στην εξουσία. Ο τελευταίος διέδιδε φήμες σχετικά με την κατάσταση υγείας του αδερφού του, καθιστώντας έτσι σαφές ότι είναι ανίκανος να εκτελέσει τα προεδρικά του καθήκοντα. Όταν βελτιώθηκε η υγεία του, o Hafez απέλασε τον αδερφό του κι έτσι τη διαδοχή της προεδρίας της χώρας  ανέλαβε ο γιος του, Basharal-Assad.

Πολλές πηγές αναφέρουν πως ο Bashar ενέπνεε  τον αέρα της αλλαγής και της ανανέωσης. Πολύ γρήγορα διαψεύστηκαν καθώς ο ίδιος κατέπνιξε τη φωνή της ελευθερίας του λόγου, απομόνωσε την οικονομία και κατέστησε σαφές ότι οποιοδήποτε δημοκρατικό στοιχείο θα αντιμετωπίζεται ως ξένο σώμα που πρέπει να ''θανατωθεί''.

Το 2011 μετά από χρόνια καταπίεσης και εκμετάλλευσης, οι Σύριοι αποφασίζουν να ακολουθήσουν τα παραδείγματα των Αιγυπτίων και των Τυνήσιων πραγματοποιώντας διαδηλώσεις με κύριο  αίτημα τις αλλαγές του συντάγματος και της καθεστωτικής πολιτικής του Assad. Ο ίδιος, αντί να αντιδράσει με νηφαλιότητα και να επεξεργαστεί τα αιτήματα του λαού, ξεχύνει στους δρόμους τους στρατιώτες οι οποίοι πυροβολούν και σκοτώνουν εκατοντάδες ενώ προβαίνουν και σε συλλήψεις δεκάδων πολιτών. Κάθε προσπάθεια ειρηνικής διευθέτησης φαίνεται πως έχει εξαντληθεί  καθώς σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα εμφανίζονται  στο προσκήνιο οι επαναστάτες (Ελεύθερος Συριακός Στρατός, FreeSyrianArmy) κι έκτοτε η Συρία είναι βυθισμένη στο θάνατο και στη βία, με τους απλούς πολίτες να θυσιάζονται καθημερινά στο βωμό της αλαζονείας και των δύο πλευρών.

Μετά από ένα ομολογουμένως εξαντλητικό ταξίδι στην πολιτική ιστορία  της Συρίας, δεν θα μπορούσα να παραλείψω τον άμεσο αντίκτυπο της εμφύλιας σύγκρουσης.

Η αλήθεια είναι πως το προσφυγικό (και όχι μεταναστευτικό) ζήτημα  υπέπεσε στην αντίληψή μας πέρσι το καλοκαίρι για τους εξής δύο λόγους:α) εκατομμύρια πρόσφυγες διέσχισαν τη Μεσόγειο προκειμένου να γλυτώσουν από το μόνιμο ενδεχόμενο του θανάτου και β) λόγω των τρομοκρατικών επιθέσεων που χτύπησαν την ''καρδιά'' της Ευρώπης. Το δεύτερο αυτό ζήτημα θα λέγαμε πως επέδρασε καταλυτικά στο τρόπο διαχείρισης  του πρώτου κι αυτό διότι η πλειοψηφία των ευρωπαίων έσπευσε να ταυτίσει τις ενέργειες του  λεγόμενου ISIS με όλη την μουσουλμανική κοινότητα με αποτέλεσμα την εδραίωση της ξενοφοβίας ,του ρατσισμού και άλλων παθογενών κοινωνικών φαινόμενων που λειτουργούν ως βραδυφλεγείς βόμβες στα θεμέλια της κοινωνίας. Οι κυβερνήσεις αρκετών χωρών εξίσωσαν λοιπόν το προσφυγικό με την τρομοκρατίa, υποβοηθούμενες και από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, με αποτέλεσμα εκατομμύρια πρόσφυγες να υποχρεώνονται να περνούν μήνες σε αυτοσχέδιες κοινότητες στις οποίες δεν μπορούσαν να εξασφαλίσουν ούτε τα απαραίτητα. Άξιον απορίας είναι το γεγονός ότι η Ευρώπη  του πολιτισμού, του ''φωτός'' και της δημοκρατίας, χτίζει τείχη και αποκλείει ανθρώπους από αυτό που η ίδια διεκήρυττε ότι προσφέρει, τα ανθρώπινα δικαιώματα, ενώ άλλες χώρες, γειτονικές της Συρίας έχουν δεχθεί σε πολλές περιπτώσεις υπέρογκο αριθμό προσφύγων.

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του Ο.Η.Ε., των γιατρών χωρίς σύνορα, κι άλλων εθελοντικών οργανώσεων, οι θάνατοι ξεπερνούν τις 300.000 ενώ 13.5 εκατομμύρια άνθρωποι βρίσκονται σε κατάσταση άμεσης ανάγκης. Πάνω από το 50% του συριακού πληθυσμού βρίσκεται διασκορπισμένο σε ολόκληρη τη χώρα. Ένας στους δύο πρόσφυγες που διέσχισαν τη Μεσόγειο είναι Σύριος.

Δυστυχώς μόλις 162.151 έχουν μετεγκατασταθεί σε μέρη παγκοσμίως= 3.6% του συνολικού πληθυσμού προσφύγων στο Λίβανο (1.069.11) , στην Ιορδανία (637.859) , στο Ιράκ (245.543) , στην Αίγυπτο (118.512) και στη Τουρκία (2.620.553). Τουλάχιστον 450.000 πρόσφυγες στις 5 κύριες χώρες υποδοχής ή 10% έχουν ανάγκη μετεγκατάστασης (UNHCR).

Η Διεθνής Αμνηστία καλεί για τουλάχιστον το 10% των πιο ευάλωτων Σύριων να τους δοθεί το δικαίωμα μετεγκατάστασης.

Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Σαουδική Αραβία, Κουβέιτ δεν πρόσφεραν καμία θέση για τους πρόσφυγες. Το ίδιο έκαναν Ρωσία, Σιγκαπούρη, Ιαπωνία και Ν. Κορέα.

Η Γερμανία δεσμεύτηκε για την χορήγηση ασύλου σε 39.987 πρόσφυγες μέσω του ανθρωπιστικού της προγράμματος 54% του συνόλου των αιτήσεων που κατατέθηκαν στην Ευρώπη.

Ο Επίσκοπος της Ρώμης, Πάπας Φραγκίσκος, επισκέφτηκε το περασμένο καλοκαίρι τη  Λέσβο, σημείο αναφοράς του προσφυγικού γενικά και των προσφυγικών ροών προς την Ευρώπη ειδικά. Απευθυνόμενος σε όλο τον κόσμο διεκήρυξε πως οι πρόσφυγες δεν είναι ποσοστά, αριθμoί, στατιστικά στοιχεία που δίνονται στη δημοσιότητα από επίσημους ανθρωπιστικούς φορείς είναι υπαρκτά, έμβια όντα που συναισθάνονται, αγαπούν, πονάνε όπως όλοι μας. Απλώς είχαν την ατυχία να γεννηθούν στο ''λάθος τόπο, τη λάθος στιγμή''.

Κάθε προσπάθεια ωραιοποίησης του πολέμου θα ήταν προσβλητική. Γιατί ο πόλεμος δεν είναι ''ευγενικός''. Δεν έχει ''φίλτρο''. Χτυπάει και θερίζει … Αφήνει πτώματα ανθρώπων που κάποτε υπήρξαν, σε κάθε γωνιά σαν μια διαρκή υπενθύμιση της ''απανθρωπιάς'' του ανθρώπου. Ο πόλεμος  δεν περιορίζεται ούτε γνωρίζει σύνορα, απλώνεται παντού σε όλο τον κόσμο. Τον βλέπεις στα μάτια των προσφύγων, τον κουβαλούν μαζί τους όπου κι αν πάνε, είναι μέσα τους, πάνω τους … Μπαίνουν σε μια βάρκα κι ελπίζουν ότι αυτό που βρίσκεται απέναντι θα είναι λίγο καλύτερο από αυτό που άφησαν πίσω. Και όσοι τελικά φτάνουν ζωντανοί στη στεριά, έρχονται αντιμέτωποι με τη γραφειοκρατία,  με τα ''μη'' και ''δεν θέλω'', ''δεν μπορώ'' , της κάθε ''δίκαιης, δημοκρατικής και πολιτισμένης'' χώρας. Βρίσκονται στη μέση και περιμένουν  ότι το αύριο θα είναι λίγο πιο δίκαιο. Λίγο πιο ανθρώπινο.

Είναι καιρός ακόμα,για να προλάβουμε την επόμενη φάση της ιστορικής εξέλιξης και να κάνουμε αλλαγή πορείας. Αν δε βιαστούμε, όμως, η κατάσταση θα ξεφύγει από τα χέρια μας. Και, τότε, τα πράγματα, οι θεσμοί  και τα όπλα που έχουμε δημιουργήσει θα είναι εκείνα που θα κρίνουν και που θ’ αποφασίσουν  για τη μοίρα μας (Erich Fromm).

Θα επιθυμούσα το παρόν άρθρο να ληφθεί ως μία ''άνω τελεία'', μία απόπειρα ερμήνευσης των ιστορικών γεγονότων και μία εισαγωγή στο κεφάλαιο ''ανθρωπιστική κρίση''. Ο επίλογος του άρθρου θα γραφτεί μόνο με το τέλος του πολέμου.

 

Πηγές: