ΣΩΚΡΑΤΗΣ

ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΗΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΔΙΑΔΙΚΩΝ ΜΕΤΑ ΤΟΝ Ν. 4335/2015

Του Σωκράτη Τσαχιρίδη, Δικηγόρου, MSc Business Law & Administration 

Δεν είναι λίγες οι φορές όπου κατά την παρουσία μου στα δικαστήρια έχω δει ανθρώπους να παρευρίσκονται εκεί κατά τη συζήτησή της υπόθεσής τους χωρίς να έχουν κάποιον συνάδελφο να τους εκπροσωπεί. Πέρα από το γεγονός ότι τούτο δύναται να αποβεί καταστροφικό για την ένδικη υπόθεσή τους, ασχέτως αν έχουν "δίκιο ή άδικο", μετά τον ν. 4335/2015 (ΦΕΚ Α' 87/23.7.2015) το δικαίωμα αυτό έχει περιοριστεί εμφανώς.

Μετά την θέσπιση του ανωτέρου νόμου και τη θέση του σε ισχύ από 1.1.2016, πλέον οι διάδικοι έχουν το δικαίωμα να παρίστανται χωρίς δικηγόρο σε πολύ λιγότερες υποθέσεις σε σχέση με το προϊσχύσαν δίκαιο. Επομένως, βλέπουμε να καθιερώνεται ως κανόνας στην συντριπτική πλειοψηφία  των αστικών υποθέσεων η υποχρέωση εκπροσώπησης των διαδίκων κατά την διαδικασία στο ακροατήριο από δικηγόρους. Τούτο συνάγεται ευθέως από τη διάταξη του άρθρου 94 παρ. 1 ΚΠολΔ.

Ωστόσο, στο άρθρο 94 παρ. 2 ΚΠολΔ, ορίζονται δύο (2) εξαιρέσεις, βάσει των οποίων μπορούν να εμφανιστούν οι ιδιώτες στο ακροατήριο και εκπροσωπήσουν τον εαυτό τους, χωρίς να υπάρχει υποχρέωση πρόσληψης δικηγόρου προς το σκοπό τούτο.

Αυτές οι δύο (2) περιπτώσεις είναι:

α) Σε υποθέσεις που εισάγονται με την διαδικασία των μικροδιαφορών ενώπιον του Ειρηνοδικείου, ήτοι υποθέσεις που αφορούν απαιτήσεις και δικαιώματα πάνω σε κινητά ή τη νομή αυτών και η αξία τους δεν υπερβαίνει το ποσό των πέντε χιλιάδων (5.000) ευρώ (άρθρα 466 επ. ΚΠολΔ).

Προσοχή: Αν η υπόθεση αφορά απαίτηση κάτω από πέντε χιλιάδες (5.000) ευρώ, αλλά εισάγεται με άλλη διαδικασία, τότε υπάρχει υποχρέωση παράστασης με δικηγόρο.  Το γράμμα του νόμου αναφέρεται στην διαδικασία των μικροδιαφορών (αποκλείοντας εξ αντιδιαστολής τις άλλες διαδικασίες) και όχι στο αιτούμενο ποσό. 

β) Σε περιπτώσεις που υφίσταται επικείμενος κίνδυνος και πρέπει να αποτραπεί.

Η περίπτωση αυτή φαίνεται αρκετά αόριστη. Σίγουρα πρέπει να συντρέχει άμεσος και ενεστώς κίνδυνος που θα οδηγεί σε ανεπανόρθωτη βλάβη των διαδίκων και ως εκ τούτου δε χωρεί ματαίωση της υπόθεσης, λόγω μη παράστασης δια δικηγόρων. Τέτοιες περιπτώσεις ενδεχομένως θα μπορούσαν να θεωρηθούν οι προσωρινές διαταγές ή τα ασφαλιστικά μέτρα, αλλά όχι όλων των ειδών. Όμως, και πάλι, αν ο νομοθέτης ήθελε να επιτρέψει εξαίρεση από την υποχρέωση παράστασης με δικηγόρο σε αυτές τις περιπτώσεις, θα το έκανε ρητά (όπως στο προϊσχύσαν δίκαιο με τα ασφαλιστικά μέτρα) και όχι αόριστα. Ενδεχομένως την έννοια της αποτροπής του επικείμενου κινδύνου θα πρέπει να την εξειδικεύσουν τα ελληνικά πολιτικά δικαστήρια. Πάντως, σε προσωρινή διαταγή του ν. 3869/2010, όπου βρέθηκε ενώπιον του Προέδρου ο αιτών χωρίς δικηγόρο, δεν έγινε δεκτό τέτοιο αίτημα, με αποτέλεσμα να ματαιωθεί η συζήτηση, παρόλο που υπάρχει κίνδυνος έναρξης αναγκαστικής εκτέλεσης.

Πάντως, αξίζει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στο άρθρο 94 παρ. 3 ΚΠολΔ, όπου δίνεται η γενική δυνατότητα στον δικάζοντα Πρόεδρο, ανεξαρτήτως αν υπάγεται η εν λόγω διαφορά που άγεται προς συζήτηση ενώπιόν του στις περιπτώσεις του άρθρου 94 παρ. 2 ΚΠολΔ, να διατάξει την υποχρέωση πρόσληψης δικηγόρου εκ μέρους των διαδίκων, αφού πρώτα εκτιμήσει τις ιδιαίτερες περιστάσεις.

Με βάση αυτή τη διάταξη φαίνεται να δίνεται η διακριτική ευχέρεια στο δικάζοντα Πρόεδρο να διατάξει κατά την κρίση του την υποχρέωση παράστασης των διαδίκων δια δικηγόρων, ανεξάρτητα αν πρόκειται για μικροδιαφορά ή συντρέχει επικείμενος κίνδυνος. Πάντως, να σημειωθεί ότι πάλι τίθεται η επίλυση του προβλήματος με μία αόριστη νομική έννοια (ιδιαίτερες περιστάσεις), πράγμα που οδηγεί όχι σε άμεση λύση, αλλά σε νομολογιακή διαμόρφωση "δικαίου". 

Επομένως, μετά την τροποποίηση του ΚΠολΔ με τον ν. 4335/2015 θα λέγαμε γενικά ότι παρατηρήθηκε μία συστολή του δικαιώματος αυτοπρόσωπης εμφάνισης των διαδίκων στο ακροατήριο. Μάλιστα ασχέτως αν υπάγεται μία υπόθεση στις κατηγορίες που δύναται να παρασταθεί κάποιος χωρίς δικηγόρο, ελλοχεύει ο κίνδυνος, δυνάμει του άρθρου 94 παρ. 3 ΚΠολΔ, να δικαστεί ερήμην ή να ματαιωθεί η συζήτηση. Συνεπώς, θα έλεγα προσωπικά ότι, για να μην βρεθεί κάποιος εξ απροόπτου, καλό είναι να αναθέσει κάθε υπόθεσή που έχει ενώπιον των πολιτικών δικαστηρίων σε δικηγόρο, ο οποίος εξάλλου θα προασπίσει τα έννομα συμφέροντά του καλύτερα από τον ίδιο τον διάδικο.

Σωκράτης Τσαχιρίδης

Αν βρείς μία γυναίκα, παντρέψου την. Αν είναι καλή, θα είσαι ευτυχισμένος, αν όχι, θα γίνεις φιλόσοφος.