Είμαι σίγουρος ότι έχετε δει πολλές φορές διαφημίσεις τεχνητής νοημοσύνης, είτε το καταλαβαίνετε είτε όχι. Ένας πράσινος Άγιος Βασίλης που μιλάει περίεργα, ένας Αϊνστάιν που κάθεται στο κρεβάτι και μιλάει στην κάμερα, ένα μωράκι που μιλάει στην κάμερα, και πολλά άλλα.
Πέρα απ’ ότι, αυτά τα δημιουργήματα στερούν εργασία από έναν Αϊνστάιν impersonator, από ένα μωράκι (ίσως), και από έναν καλοζωισμένο κύριο, μένει και το ερώτημα, αφού δεν τα έφτιαξε κάποιος δημιουργός, δεν υπήρξε στούντιο, ηθοποιός, μπούμαν, σκηνογράφος, σκηνοθέτης κτλ, καλύπτονται ως έργο πνευματικής ιδιοκτησίας και από ποιον; Αυτός που έβαλε στο αυτοματοποιημένο πρόγραμμα τεχνητής νοημοσύνης την εντολή (prompt) : «Φτιάξε μου μια διαφήμιση με πλάνο προς τα επάνω με ένα μωρό να μιλάει και να λέει αυτά» είναι καλλιτέχνης ή δημιουργός;
Ποιος θεωρείται δημιουργός όταν ένα έργο παράγεται από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και ποια είναι τα όρια προστασίας της ανθρώπινης δημιουργικότητας;
Φαίνεται, ότι έχουμε τα πρώτα δικαστικά ερμηνευτικά βήματα που λαμβάνονται διεθνώς δείχνουν ότι το δίκαιο επιχειρεί να προσαρμοστεί, διατηρώντας όμως τις θεμελιώδεις αρχές του.
Η πρόσφατη εξέλιξη στις Ηνωμένες Πολιτείες
Πρόσφατα το Ανώτατο Δικαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών αρνήθηκε να εξετάσει την υπόθεση του τεχνικού υπολογιστών Stephen Thaler, ο οποίος είχε ζητήσει την αναγνώριση πνευματικών δικαιωμάτων για ένα έργο που δημιουργήθηκε αποκλειστικά από το σύστημα τεχνητής νοημοσύνης «DABUS». Η αίτηση για καταχώριση πνευματικών δικαιωμάτων είχε απορριφθεί ήδη από το U.S. Copyright Office, με το σκεπτικό ότι για την προστασία ενός έργου απαιτείται ανθρώπινος δημιουργός.
Η νομική επιχειρηματολόγια των Πρωτοβάθμιων δικαστηρίων βασίζονται στο ότι η ανθρώπινη δημιουργία αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για την ύπαρξη πνευματικών δικαιωμάτων. Δηλαδή, έργα που δημιουργούνται αποκλειστικά από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, χωρίς ανθρώπινη δημιουργική συμβολή, δεν μπορούν να τύχουν προστασίας από το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας.
Άρα, για να απαντήσω στην προηγούμενη ερώτηση μου : Φαίνεται πως όχι.
Η ευρωπαϊκή προσέγγιση
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση η συζήτηση έχει λάβει μια ελαφρώς διαφορετική διάσταση. Ο πρόσφατος Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη (Κανονισμός 2024/1689) αναγνωρίζει ότι η ανάπτυξη και η εκπαίδευση μεγάλων παραγωγικών μοντέλων απαιτεί τεράστιες ποσότητες δεδομένων, πολλές φορές προστατευόμενων από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας.
Στο πλαίσιο αυτό, κάθε χρήση προστατευόμενου περιεχομένου για σκοπούς εκπαίδευσης συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης προϋποθέτει άδεια του δικαιούχου, εκτός αν εφαρμόζονται οι εξαιρέσεις που προβλέπει το ενωσιακό δίκαιο, όπως οι διατάξεις για την εξόρυξη κειμένων και δεδομένων (Text and Data Mining). Παράλληλα, οι πάροχοι μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης γενικού σκοπού υποχρεούνται να εφαρμόζουν πολιτικές συμμόρφωσης με το ευρωπαϊκό δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας.
Ενδεικτική είναι και πρόσφατη απόφαση δικαστηρίου του Αμβούργου (Hamburg District Court, 310 O.22723, LAION v Robert Kneschke), στην οποία φωτογράφος προσέφυγε κατά του μη κερδοσκοπικού οργανισμού LAION για τη χρήση φωτογραφίας του σε σύνολο δεδομένων εκπαίδευσης τεχνητής νοημοσύνης. Το δικαστήριο απέρριψε την αγωγή, κρίνοντας ότι ο οργανισμός μπορούσε να επωφεληθεί από την εξαίρεση εξόρυξης δεδομένων για επιστημονικούς σκοπούς. Εξαίρεση. Άρα υπάρχει κανόνας. Η απόφαση άφησε ανοικτό το κρίσιμο ζήτημα, τι συμβαίνει όταν τα αποτελέσματα τέτοιας έρευνας αξιοποιούνται στη συνέχεια από εμπορικούς φορείς.
Άρα η τάση είναι σαφής. Ό,τι δημιουργείται από τεχνητή νοημοσύνη δεν αξιώνει προστασίας από πνευματική ιδιοκτησία, άρα ο καθένας μπορεί να το χρησιμοποιήσει.
Η αγορά διανύει μια περίοδο υπερβολής, όπου η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται συχνά ως εμπορικό σύνθημα. Ο Κανονισμός 2024/1689 της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προβλέπει ρητά την υποχρέωση γνωστοποίησης και επισήμανσης στις περιπτώσεις όπου περιεχόμενο έχει δημιουργηθεί μέσω τεχνητής νοημοσύνης. Η άμεση επισήμανση του τρόπου δημιουργίας του περιεχόμενου είναι σημαντική και για λόγους διαφάνειας, ώστε ο πολίτης να γνωρίζει εάν το υλικό με το οποίο έχει έρθει σε επαφή έχει δημιουργηθεί με Τεχνητή Νοημοσύνη ή όχι, προκειμένου να μπορεί να το αξιολογεί συνολικά. Αυτό θα βοηθήσει και τους δημιουργούν να μπορούν να αντιλαμβάνονται, αλλά και τις εταιρίες παραγωγής να αποθαρρύνονται από το να δημιουργούν κάτι το οποίο δεν μπορούν να εκμεταλλευτούν εκείνοι αποκλειστικά.
Κατά τη γνώμη μας, η κατεύθυνση που φαίνεται να διαμορφώνεται είναι προς μια σχετικά σωστή κατεύθυνση. Με την επισήμανση υλικού τεχνητής νοημοσύνης, την μη αναγνώριση πνευματικών δικαιωμάτων, και την διεκδίκηση αποζημίωσης για την εκπαίδευση των συστημάτων, φαίνεται να προστατεύεται όλο το φάσμα της παραγωγής και εκμετάλλευσης τέτοιων έργων.
Η μη αναγνώριση πνευματικών δικαιωμάτων σε έργα που δημιουργούνται αποκλειστικά από τεχνητή νοημοσύνη διασφαλίζει ότι η αξία της ανθρώπινης δημιουργίας παραμένει στο επίκεντρο. Ταυτόχρονα, η ενδεχόμενη αποζημίωση επιτρέπει στους δημιουργούς να συνεχίσουν να παράγουν έργα που προστατεύονται και αμείβονται, χωρίς να ανταγωνίζονται απεριόριστες μηχανικές παραγωγές περιεχομένου, που καταπνίγουν την δημιουργία.
Το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας δημιουργήθηκε για να προστατεύσει και να ενθαρρύνει την ανθρώπινη δημιουργικότητα. Η απαίτηση ύπαρξης ανθρώπινου δημιουργού αποτελεί θεμελιώδη αρχή του συστήματος.
Σε αυτό το περιβάλλον, η επιμονή του δικαίου, να διαχωρίσει τι έχει δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη, τι έχει δημιουργήσει ο άνθρωπος και να τοποθετεί τον άνθρωπο στο κέντρο της δημιουργίας δεν αποτελεί εμπόδιο στην τεχνολογική εξέλιξη. Αντιθέτως, αποτελεί τον απαραίτητο μηχανισμό ισορροπίας ώστε η καινοτομία να συμβαδίζει με την προστασία της δημιουργικότητας.
